Intégration par parties

Les trois niveaux s'enchaînent. Clique sur « Corrigé » pour révéler la solution d'une seule question.

Facile15 exercices
Exercice 11

Calculer x ex dx\displaystyle \int x\,e^{x}\,\mathrm{d} x.

x ex dx\displaystyle\int x\,e^x\,\mathrm{d} x. Choix : U=xU=x, V=exV'=e^x, donc U=1U'=1, V=exV=e^x.

xexdx=xexex1dx=xexex+C=(x1)ex+C.\int x\,e^x\,\mathrm{d} x=x\,e^x-\int e^x\cdot 1\,\mathrm{d} x=x\,e^x-e^x+C=\boxed{(x-1)\,e^x+C.}

Vérif. [(x1)ex]=ex+(x1)ex=x ex\bigl[(x-1)e^x\bigr]'=e^x+(x-1)e^x=x\,e^x.

Exercice 22

Calculer xcosx dx\displaystyle \int x\cos x\,\mathrm{d} x.

xcosx dx\displaystyle\int x\cos x\,\mathrm{d} x. Choix : U=xU=x, V=cosxV'=\cos x, donc U=1U'=1, V=sinxV=\sin x.

xcosxdx=xsinxsinx1dx=xsinx(cosx)+C=xsinx+cosx+C.\int x\cos x\,\mathrm{d} x=x\sin x-\int \sin x\cdot 1\,\mathrm{d} x=x\sin x-(-\cos x)+C=\boxed{x\sin x+\cos x+C.}

Vérif. [xsinx+cosx]=sinx+xcosxsinx=xcosx\bigl[x\sin x+\cos x\bigr]'=\sin x+x\cos x-\sin x=x\cos x.

Exercice 33

Calculer xsinx dx\displaystyle \int x\sin x\,\mathrm{d} x.

xsinx dx\displaystyle\int x\sin x\,\mathrm{d} x. Choix : U=xU=x, V=sinxV'=\sin x, donc U=1U'=1, V=cosxV=-\cos x.

xsinxdx=x(cosx)(cosx)1dx=xcosx+cosxdx=xcosx+sinx+C.\int x\sin x\,\mathrm{d} x=x(-\cos x)-\int(-\cos x)\cdot 1\,\mathrm{d} x=-x\cos x+\int\cos x\,\mathrm{d} x=\boxed{-x\cos x+\sin x+C.}

Vérif. [xcosx+sinx]=cosx+xsinx+cosx=xsinx\bigl[-x\cos x+\sin x\bigr]'=-\cos x+x\sin x+\cos x=x\sin x.

Exercice 44

Calculer x ex dx\displaystyle \int x\,e^{-x}\,\mathrm{d} x.

x ex dx\displaystyle\int x\,e^{-x}\,\mathrm{d} x. Choix : U=xU=x, V=exV'=e^{-x}, donc U=1U'=1, V=exV=-e^{-x}.

xexdx=x(ex)(ex)dx=xex+exdx=xexex+C=(x+1)ex+C.\int x\,e^{-x}\,\mathrm{d} x=x(-e^{-x})-\int(-e^{-x})\,\mathrm{d} x=-x\,e^{-x}+\int e^{-x}\,\mathrm{d} x=-x\,e^{-x}-e^{-x}+C=\boxed{-(x+1)\,e^{-x}+C.}

Vérif. [(x+1)ex]=ex(x+1)(ex)=ex+(x+1)ex=x ex\bigl[-(x+1)e^{-x}\bigr]'=-e^{-x}-(x+1)(-e^{-x})=-e^{-x}+(x+1)e^{-x}=x\,e^{-x}.

Exercice 55

Calculer (x+2) ex dx\displaystyle \int (x+2)\,e^{x}\,\mathrm{d} x.

(x+2) ex dx\displaystyle\int (x+2)\,e^{x}\,\mathrm{d} x. Choix : U=x+2U=x+2, V=exV'=e^x, donc U=1U'=1, V=exV=e^x.

(x+2)exdx=(x+2)exexdx=(x+2)exex+C=(x+1)ex+C.\int (x+2)e^x\,\mathrm{d} x=(x+2)e^x-\int e^x\,\mathrm{d} x=(x+2)e^x-e^x+C=\boxed{(x+1)\,e^{x}+C.}

Vérif. [(x+1)ex]=ex+(x+1)ex=(x+2)ex\bigl[(x+1)e^x\bigr]'=e^x+(x+1)e^x=(x+2)e^x.

Exercice 66

Calculer (2x1) ex dx\displaystyle \int (2x-1)\,e^{x}\,\mathrm{d} x.

(2x1)ex dx\displaystyle\int (2x-1)e^{x}\,\mathrm{d} x. Choix : U=2x1U=2x-1, V=exV'=e^{x}, donc U=2U'=2, V=exV=e^{x}.

(2x1)exdx=(2x1)ex2exdx=(2x1)ex2ex+C=(2x3)ex+C.\int (2x-1)e^{x}\,\mathrm{d} x=(2x-1)e^{x}-\int 2e^{x}\,\mathrm{d} x=(2x-1)e^{x}-2e^{x}+C=\boxed{(2x-3)\,e^{x}+C.}

Vérif. [(2x3)ex]=2ex+(2x3)ex=(2x1)ex\bigl[(2x-3)e^{x}\bigr]'=2e^{x}+(2x-3)e^{x}=(2x-1)e^{x}.

Exercice 77

Calculer (4x) ex dx\displaystyle \int (4-x)\,e^{x}\,\mathrm{d} x.

(4x)ex dx\displaystyle\int (4-x)e^{x}\,\mathrm{d} x. Choix : U=4xU=4-x, V=exV'=e^{x}, donc U=1U'=-1, V=exV=e^{x}.

(4x)exdx=(4x)ex(1)exdx=(4x)ex+ex+C=(5x)ex+C.\int (4-x)e^{x}\,\mathrm{d} x=(4-x)e^{x}-\int (-1)e^{x}\,\mathrm{d} x=(4-x)e^{x}+e^{x}+C=\boxed{(5-x)\,e^{x}+C.}

Vérif. [(5x)ex]=ex+(5x)ex=(4x)ex\bigl[(5-x)e^{x}\bigr]'=-e^{x}+(5-x)e^{x}=(4-x)e^{x}.

Exercice 88

Calculer xcos(2x) dx\displaystyle \int x\cos(2x)\,\mathrm{d} x.

xcos(2x) dx\displaystyle\int x\cos(2x)\,\mathrm{d} x. Choix : U=xU=x, V=cos(2x)V'=\cos(2x), donc U=1U'=1, V=12sin(2x)V=\tfrac12\sin(2x).

xcos(2x)dx=x2sin(2x)12sin(2x)dx=x2sin(2x)+14cos(2x)+C.\int x\cos(2x)\,\mathrm{d} x=\frac{x}{2}\sin(2x)-\int \frac12\sin(2x)\,\mathrm{d} x=\boxed{\frac{x}{2}\sin(2x)+\frac14\cos(2x)+C.}

Vérif. [x2sin2x+14cos2x]=12sin2x+xcos2x12sin2x=xcos2x\bigl[\tfrac{x}{2}\sin 2x+\tfrac14\cos 2x\bigr]'=\tfrac12\sin 2x+x\cos 2x-\tfrac12\sin 2x=x\cos 2x.

Exercice 99

Calculer xsin(3x) dx\displaystyle \int x\sin(3x)\,\mathrm{d} x.

xsin(3x) dx\displaystyle\int x\sin(3x)\,\mathrm{d} x. Choix : U=xU=x, V=sin(3x)V'=\sin(3x), donc U=1U'=1, V=13cos(3x)V=-\tfrac13\cos(3x).

xsin(3x)dx=x3cos(3x)+13cos(3x)dx=x3cos(3x)+19sin(3x)+C.\int x\sin(3x)\,\mathrm{d} x=-\frac{x}{3}\cos(3x)+\int \frac13\cos(3x)\,\mathrm{d} x=\boxed{-\frac{x}{3}\cos(3x)+\frac19\sin(3x)+C.}

Vérif. [x3cos3x+19sin3x]=13cos3x+xsin3x+13cos3x=xsin3x\bigl[-\tfrac{x}{3}\cos 3x+\tfrac19\sin 3x\bigr]'=-\tfrac13\cos 3x+x\sin 3x+\tfrac13\cos 3x=x\sin 3x.

Exercice 1010

Calculer (x1)sinx dx\displaystyle \int (x-1)\sin x\,\mathrm{d} x.

(x1)sinx dx\displaystyle\int (x-1)\sin x\,\mathrm{d} x. Choix : U=x1U=x-1, V=sinxV'=\sin x, donc U=1U'=1, V=cosxV=-\cos x.

(x1)sinxdx=(x1)cosx+cosxdx=(1x)cosx+sinx+C.\int (x-1)\sin x\,\mathrm{d} x=-(x-1)\cos x+\int \cos x\,\mathrm{d} x=\boxed{(1-x)\cos x+\sin x+C.}

Vérif. [(1x)cosx+sinx]=cosx(1x)sinx+cosx=(x1)sinx\bigl[(1-x)\cos x+\sin x\bigr]'=-\cos x-(1-x)\sin x+\cos x=(x-1)\sin x.

Exercice 1111

Calculer (x+1)cosx dx\displaystyle \int (x+1)\cos x\,\mathrm{d} x.

(x+1)cosx dx\displaystyle\int (x+1)\cos x\,\mathrm{d} x. Choix : U=x+1U=x+1, V=cosxV'=\cos x, donc U=1U'=1, V=sinxV=\sin x.

(x+1)cosxdx=(x+1)sinxsinxdx=(x+1)sinx+cosx+C.\int (x+1)\cos x\,\mathrm{d} x=(x+1)\sin x-\int \sin x\,\mathrm{d} x=\boxed{(x+1)\sin x+\cos x+C.}

Vérif. [(x+1)sinx+cosx]=sinx+(x+1)cosxsinx=(x+1)cosx\bigl[(x+1)\sin x+\cos x\bigr]'=\sin x+(x+1)\cos x-\sin x=(x+1)\cos x.

Exercice 1212

Calculer (x+3) ex dx\displaystyle \int (x+3)\,e^{-x}\,\mathrm{d} x.

(x+3)ex dx\displaystyle\int (x+3)e^{-x}\,\mathrm{d} x. Choix : U=x+3U=x+3, V=exV'=e^{-x}, donc U=1U'=1, V=exV=-e^{-x}.

(x+3)exdx=(x+3)ex+exdx=(x+3)exex+C=(x+4)ex+C.\int (x+3)e^{-x}\,\mathrm{d} x=-(x+3)e^{-x}+\int e^{-x}\,\mathrm{d} x=-(x+3)e^{-x}-e^{-x}+C=\boxed{-(x+4)\,e^{-x}+C.}

Vérif. [(x+4)ex]=ex+(x+4)ex=(x+3)ex\bigl[-(x+4)e^{-x}\bigr]'=-e^{-x}+(x+4)e^{-x}=(x+3)e^{-x}.

Exercice 1313

Calculer x ex/2 dx\displaystyle \int x\,e^{x/2}\,\mathrm{d} x.

x ex/2 dx\displaystyle\int x\,e^{x/2}\,\mathrm{d} x. Choix : U=xU=x, V=ex/2V'=e^{x/2}, donc U=1U'=1, V=2ex/2V=2e^{x/2}.

xex/2dx=2xex/22ex/2dx=2xex/24ex/2+C=2(x2)ex/2+C.\int x\,e^{x/2}\,\mathrm{d} x=2x\,e^{x/2}-\int 2e^{x/2}\,\mathrm{d} x=2x\,e^{x/2}-4e^{x/2}+C=\boxed{2(x-2)\,e^{x/2}+C.}

Vérif. [2(x2)ex/2]=2ex/2+(x2)ex/2=x ex/2\bigl[2(x-2)e^{x/2}\bigr]'=2e^{x/2}+(x-2)e^{x/2}=x\,e^{x/2}.

Exercice 1414

Calculer (2x+1)sinx dx\displaystyle \int (2x+1)\sin x\,\mathrm{d} x.

(2x+1)sinx dx\displaystyle\int (2x+1)\sin x\,\mathrm{d} x. Choix : U=2x+1U=2x+1, V=sinxV'=\sin x, donc U=2U'=2, V=cosxV=-\cos x.

(2x+1)sinxdx=(2x+1)cosx+2cosxdx=(2x+1)cosx+2sinx+C.\int (2x+1)\sin x\,\mathrm{d} x=-(2x+1)\cos x+\int 2\cos x\,\mathrm{d} x=\boxed{-(2x+1)\cos x+2\sin x+C.}

Vérif. [(2x+1)cosx+2sinx]=2cosx+(2x+1)sinx+2cosx=(2x+1)sinx\bigl[-(2x+1)\cos x+2\sin x\bigr]'=-2\cos x+(2x+1)\sin x+2\cos x=(2x+1)\sin x.

Exercice 1515

Calculer (2x+1) ex dx\displaystyle \int (2x+1)\,e^{-x}\,\mathrm{d} x.

(2x+1)ex dx\displaystyle\int (2x+1)e^{-x}\,\mathrm{d} x. Choix : U=2x+1U=2x+1, V=exV'=e^{-x}, donc U=2U'=2, V=exV=-e^{-x}.

(2x+1)exdx=(2x+1)ex+2exdx=(2x+1)ex2ex+C=(2x+3)ex+C.\int (2x+1)e^{-x}\,\mathrm{d} x=-(2x+1)e^{-x}+\int 2e^{-x}\,\mathrm{d} x=-(2x+1)e^{-x}-2e^{-x}+C=\boxed{-(2x+3)\,e^{-x}+C.}

Vérif. [(2x+3)ex]=2ex+(2x+3)ex=(2x+1)ex\bigl[-(2x+3)e^{-x}\bigr]'=-2e^{-x}+(2x+3)e^{-x}=(2x+1)e^{-x}.

Moyen15 exercices
Exercice 11

Calculer lnx dx\displaystyle \int \ln x\,\mathrm{d} x (sur ]0,+[]0,+\infty[). Indication : écrire lnx=1lnx\ln x=1\cdot\ln x.

lnx dx\displaystyle\int \ln x\,\mathrm{d} x. On pose U=lnxU=\ln x, V=1V'=1, donc U=1xU'=\tfrac1x, V=xV=x.

lnxdx=xlnxx1xdx=xlnx1dx=xlnxx+C.\int \ln x\,\mathrm{d} x=x\ln x-\int x\cdot\frac1x\,\mathrm{d} x=x\ln x-\int 1\,\mathrm{d} x=\boxed{x\ln x-x+C.}

Vérif. [xlnxx]=lnx+11=lnx\bigl[x\ln x-x\bigr]'=\ln x+1-1=\ln x.

Exercice 22

Calculer xlnx dx\displaystyle \int x\ln x\,\mathrm{d} x (sur ]0,+[]0,+\infty[).

xlnx dx\displaystyle\int x\ln x\,\mathrm{d} x. Règle L.I.A.T.E. : on dérive le ln\ln. U=lnxU=\ln x, V=xV'=x, donc U=1xU'=\tfrac1x, V=x22V=\tfrac{x^2}{2}.

xlnxdx=x22lnxx221xdx=x22lnx12xdx=x22lnxx24+C.\int x\ln x\,\mathrm{d} x=\frac{x^2}{2}\ln x-\int \frac{x^2}{2}\cdot\frac1x\,\mathrm{d} x=\frac{x^2}{2}\ln x-\frac12\int x\,\mathrm{d} x =\boxed{\frac{x^2}{2}\ln x-\frac{x^2}{4}+C.}

Vérif. [x22lnxx24]=xlnx+x221xx2=xlnx+x2x2=xlnx\Bigl[\tfrac{x^2}{2}\ln x-\tfrac{x^2}{4}\Bigr]'=x\ln x+\tfrac{x^2}{2}\cdot\tfrac1x-\tfrac{x}{2}=x\ln x+\tfrac x2-\tfrac x2=x\ln x.

Exercice 33

Calculer arctanx dx\displaystyle \int \arctan x\,\mathrm{d} x. Indication : U=arctanxU=\arctan x, V=1V'=1.

arctanx dx\displaystyle\int \arctan x\,\mathrm{d} x. On pose U=arctanxU=\arctan x, V=1V'=1, donc U=11+x2U'=\dfrac{1}{1+x^2}, V=xV=x.

arctanxdx=xarctanxx1+x2dx.\int \arctan x\,\mathrm{d} x=x\arctan x-\int \frac{x}{1+x^2}\,\mathrm{d} x.

Pour la dernière intégrale, forme dW/W\mathrm{d} W/W avec W=1+x2W=1+x^2, dW=2x dx\mathrm{d} W=2x\,\mathrm{d} x : x dx1+x2=12ln(1+x2)\displaystyle\int\frac{x\,\mathrm{d} x}{1+x^2}=\frac12\ln(1+x^2). D'où

arctanxdx=xarctanx12ln(1+x2)+C.\boxed{\int \arctan x\,\mathrm{d} x=x\arctan x-\frac12\ln(1+x^2)+C.}

Vérif. [xarctanx12ln(1+x2)]=arctanx+x1+x2122x1+x2=arctanx\bigl[x\arctan x-\tfrac12\ln(1+x^2)\bigr]'=\arctan x+\dfrac{x}{1+x^2}-\dfrac12\cdot\dfrac{2x}{1+x^2}=\arctan x.

Exercice 44

Calculer x e2x dx\displaystyle \int x\,e^{2x}\,\mathrm{d} x. Attention à la primitive de e2xe^{2x}.

x e2x dx\displaystyle\int x\,e^{2x}\,\mathrm{d} x. U=xU=x, V=e2xV'=e^{2x}, donc U=1U'=1, V=12e2xV=\tfrac12 e^{2x}.

xe2xdx=x12e2x12e2xdx=x2e2x1212e2x+C=2x14e2x+C.\int x\,e^{2x}\,\mathrm{d} x=x\cdot\frac12 e^{2x}-\int \frac12 e^{2x}\,\mathrm{d} x=\frac{x}{2}e^{2x}-\frac12\cdot\frac12 e^{2x}+C =\boxed{\frac{2x-1}{4}\,e^{2x}+C.}

Vérif. [x2e2x14e2x]=12e2x+x22e2x142e2x=12e2x+xe2x12e2x=xe2x\Bigl[\tfrac{x}{2}e^{2x}-\tfrac14 e^{2x}\Bigr]'=\tfrac12 e^{2x}+\tfrac x2\cdot 2e^{2x}-\tfrac14\cdot 2e^{2x}=\tfrac12 e^{2x}+x e^{2x}-\tfrac12 e^{2x}=x e^{2x}.

Exercice 55

Calculer x2 ex dx\displaystyle \int x^{2}\,e^{x}\,\mathrm{d} x (deux IPP successives).

x2ex dx\displaystyle\int x^{2}e^{x}\,\mathrm{d} x. 1 IPP : U=x2U=x^2, V=exV'=e^x (U=2xU'=2x, V=exV=e^x) :

x2exdx=x2ex2xexdx=x2ex2xexdx.\int x^2 e^x\,\mathrm{d} x=x^2 e^x-\int 2x\,e^x\,\mathrm{d} x=x^2 e^x-2\int x\,e^x\,\mathrm{d} x.

2 IPP (déjà connue) : xex dx=(x1)ex+C\int x e^x\,\mathrm{d} x=(x-1)e^x+C. Donc

x2exdx=x2ex2(x1)ex+C=(x22x+2)ex+C.\int x^2 e^x\,\mathrm{d} x=x^2 e^x-2(x-1)e^x+C=\boxed{(x^2-2x+2)\,e^x+C.}

Vérif. [(x22x+2)ex]=(2x2)ex+(x22x+2)ex=(x2)ex=x2ex\bigl[(x^2-2x+2)e^x\bigr]'=(2x-2)e^x+(x^2-2x+2)e^x=(x^2)e^x=x^2 e^x.

Exercice 66

Calculer x2lnx dx\displaystyle \int x^{2}\ln x\,\mathrm{d} x (sur ]0,+[]0,+\infty[).

x2lnx dx\displaystyle\int x^{2}\ln x\,\mathrm{d} x. Règle L.I.A.T.E. : on dérive lnx\ln x. U=lnxU=\ln x, V=x2V'=x^{2}, donc U=1xU'=\tfrac1x, V=x33V=\tfrac{x^{3}}{3}.

x2lnxdx=x33lnxx331xdx=x33lnx13x2dx=x33lnxx39+C.\int x^{2}\ln x\,\mathrm{d} x=\frac{x^{3}}{3}\ln x-\int \frac{x^{3}}{3}\cdot\frac1x\,\mathrm{d} x=\frac{x^{3}}{3}\ln x-\frac13\int x^{2}\,\mathrm{d} x=\boxed{\frac{x^{3}}{3}\ln x-\frac{x^{3}}{9}+C.}

Vérif. [x33lnxx39]=x2lnx+x23x23=x2lnx\Bigl[\tfrac{x^3}{3}\ln x-\tfrac{x^3}{9}\Bigr]'=x^2\ln x+\tfrac{x^2}{3}-\tfrac{x^2}{3}=x^2\ln x.

Exercice 77

Calculer lnxx2 dx\displaystyle \int \frac{\ln x}{x^{2}}\,\mathrm{d} x (sur ]0,+[]0,+\infty[).

lnxx2 dx\displaystyle\int \frac{\ln x}{x^{2}}\,\mathrm{d} x. U=lnxU=\ln x, V=x2V'=x^{-2}, donc U=1xU'=\tfrac1x, V=1xV=-\tfrac1x.

lnxx2dx=lnxx(1x)1xdx=lnxx+x2dx=lnxx1x+C=lnx+1x+C.\int \frac{\ln x}{x^{2}}\,\mathrm{d} x=-\frac{\ln x}{x}-\int \Bigl(-\frac1x\Bigr)\cdot\frac1x\,\mathrm{d} x=-\frac{\ln x}{x}+\int x^{-2}\,\mathrm{d} x=-\frac{\ln x}{x}-\frac1x+C=\boxed{-\frac{\ln x+1}{x}+C.}

Vérif. [lnx+1x]=1xx(lnx+1)x2=1lnx1x2=lnxx2\Bigl[-\tfrac{\ln x+1}{x}\Bigr]'=-\dfrac{\tfrac1x\cdot x-(\ln x+1)}{x^{2}}=-\dfrac{1-\ln x-1}{x^{2}}=\dfrac{\ln x}{x^{2}}.

Exercice 88

Calculer (lnx)2 dx\displaystyle \int (\ln x)^{2}\,\mathrm{d} x (sur ]0,+[]0,+\infty[). Indication : U=(lnx)2U=(\ln x)^2, V=1V'=1 ; on réutilise lnx dx\int\ln x\,\mathrm{d} x.

(lnx)2 dx\displaystyle\int (\ln x)^{2}\,\mathrm{d} x. U=(lnx)2U=(\ln x)^{2}, V=1V'=1, donc U=2lnxxU'=\dfrac{2\ln x}{x}, V=xV=x.

(lnx)2dx=x(lnx)2x2lnxxdx=x(lnx)22lnxdx.\int (\ln x)^{2}\,\mathrm{d} x=x(\ln x)^{2}-\int x\cdot\frac{2\ln x}{x}\,\mathrm{d} x=x(\ln x)^{2}-2\int \ln x\,\mathrm{d} x.

Or lnx dx=xlnxx\int\ln x\,\mathrm{d} x=x\ln x-x, d'où

(lnx)2dx=x(lnx)22xlnx+2x+C.\boxed{\int (\ln x)^{2}\,\mathrm{d} x=x(\ln x)^{2}-2x\ln x+2x+C.}

Vérif. [x(lnx)22xlnx+2x]=(lnx)2+2lnx2lnx2+2=(lnx)2\bigl[x(\ln x)^2-2x\ln x+2x\bigr]'=(\ln x)^2+2\ln x-2\ln x-2+2=(\ln x)^2.

Exercice 99

Calculer arcsinx dx\displaystyle \int \arcsin x\,\mathrm{d} x (sur ]1,1[]-1,1[). Indication : U=arcsinxU=\arcsin x, V=1V'=1.

arcsinx dx\displaystyle\int \arcsin x\,\mathrm{d} x. U=arcsinxU=\arcsin x, V=1V'=1, donc U=11x2U'=\dfrac{1}{\sqrt{1-x^{2}}}, V=xV=x.

arcsinxdx=xarcsinxx1x2dx.\int \arcsin x\,\mathrm{d} x=x\arcsin x-\int \frac{x}{\sqrt{1-x^{2}}}\,\mathrm{d} x.

Pour la dernière intégrale, W=1x2W=1-x^{2}, dW=2x dx\mathrm{d} W=-2x\,\mathrm{d} x : x dx1x2=1x2\displaystyle\int\frac{x\,\mathrm{d} x}{\sqrt{1-x^{2}}}=-\sqrt{1-x^{2}}. D'où

arcsinxdx=xarcsinx+1x2+C.\boxed{\int \arcsin x\,\mathrm{d} x=x\arcsin x+\sqrt{1-x^{2}}+C.}

Vérif. [xarcsinx+1x2]=arcsinx+x1x2x1x2=arcsinx\bigl[x\arcsin x+\sqrt{1-x^{2}}\bigr]'=\arcsin x+\dfrac{x}{\sqrt{1-x^{2}}}-\dfrac{x}{\sqrt{1-x^{2}}}=\arcsin x.

Exercice 1010

Calculer xsin2x dx\displaystyle \int \frac{x}{\sin^{2}x}\,\mathrm{d} x. Rappel : une primitive de 1/sin2x1/\sin^2 x est cotx-\cot x.

xsin2x dx\displaystyle\int \frac{x}{\sin^{2}x}\,\mathrm{d} x. U=xU=x, V=1sin2xV'=\dfrac{1}{\sin^{2}x}, donc U=1U'=1, V=cotxV=-\cot x.

xsin2xdx=xcotx+cotxdx=xcotx+cosxsinxdx=xcotx+lnsinx+C.\int \frac{x}{\sin^{2}x}\,\mathrm{d} x=-x\cot x+\int \cot x\,\mathrm{d} x=-x\cot x+\int\frac{\cos x}{\sin x}\,\mathrm{d} x=\boxed{-x\cot x+\ln|\sin x|+C.}

Vérif. [xcotx+lnsinx]=cotx+xsin2x+cosxsinx=xsin2x\bigl[-x\cot x+\ln|\sin x|\bigr]'=-\cot x+\dfrac{x}{\sin^{2}x}+\dfrac{\cos x}{\sin x}=\dfrac{x}{\sin^{2}x}.

Exercice 1111

Calculer x 3x dx\displaystyle \int x\,3^{x}\,\mathrm{d} x. Rappel : (3x)=3xln3(3^{x})'=3^{x}\ln 3, donc une primitive de 3x3^{x} est 3x/ln33^{x}/\ln 3.

x 3x dx\displaystyle\int x\,3^{x}\,\mathrm{d} x. U=xU=x, V=3xV'=3^{x}, donc U=1U'=1, V=3xln3V=\dfrac{3^{x}}{\ln 3}.

x3xdx=x3xln33xln3dx=x3xln33x(ln3)2+C=3xln3(x1ln3)+C.\int x\,3^{x}\,\mathrm{d} x=\frac{x\,3^{x}}{\ln 3}-\int \frac{3^{x}}{\ln 3}\,\mathrm{d} x=\frac{x\,3^{x}}{\ln 3}-\frac{3^{x}}{(\ln 3)^{2}}+C=\boxed{\frac{3^{x}}{\ln 3}\Bigl(x-\frac{1}{\ln 3}\Bigr)+C.}

Vérif. [x 3xln33x(ln3)2]=3x+x 3xln3ln33xln3(ln3)2=3xln3+x 3x3xln3=x 3x\Bigl[\tfrac{x\,3^{x}}{\ln 3}-\tfrac{3^{x}}{(\ln 3)^2}\Bigr]'=\tfrac{3^{x}+x\,3^{x}\ln 3}{\ln 3}-\tfrac{3^{x}\ln 3}{(\ln 3)^2}=\tfrac{3^x}{\ln 3}+x\,3^x-\tfrac{3^x}{\ln 3}=x\,3^{x}.

Exercice 1212

Calculer xarctanx dx\displaystyle \int x\arctan x\,\mathrm{d} x. Indication : après l'IPP, écrire x21+x2=111+x2\dfrac{x^2}{1+x^2}=1-\dfrac{1}{1+x^2}.

xarctanx dx\displaystyle\int x\arctan x\,\mathrm{d} x. U=arctanxU=\arctan x, V=xV'=x, donc U=11+x2U'=\dfrac{1}{1+x^{2}}, V=x22V=\dfrac{x^{2}}{2}.

xarctanxdx=x22arctanx12x21+x2dx.\int x\arctan x\,\mathrm{d} x=\frac{x^{2}}{2}\arctan x-\frac12\int \frac{x^{2}}{1+x^{2}}\,\mathrm{d} x.

Avec x21+x2=111+x2\dfrac{x^{2}}{1+x^{2}}=1-\dfrac{1}{1+x^{2}}, on a x21+x2 dx=xarctanx\displaystyle\int\frac{x^{2}}{1+x^{2}}\,\mathrm{d} x=x-\arctan x. D'où

xarctanxdx=x22arctanx12(xarctanx)+C=x2+12arctanxx2+C.\int x\arctan x\,\mathrm{d} x=\frac{x^{2}}{2}\arctan x-\frac12\bigl(x-\arctan x\bigr)+C=\boxed{\frac{x^{2}+1}{2}\arctan x-\frac{x}{2}+C.}

Vérif. [x2+12arctanxx2]=xarctanx+x2+1211+x212=xarctanx\Bigl[\tfrac{x^2+1}{2}\arctan x-\tfrac{x}{2}\Bigr]'=x\arctan x+\tfrac{x^2+1}{2}\cdot\tfrac{1}{1+x^2}-\tfrac12=x\arctan x.

Exercice 1313

Calculer x2 ex dx\displaystyle \int x^{2}\,e^{-x}\,\mathrm{d} x (deux IPP successives).

x2ex dx\displaystyle\int x^{2}e^{-x}\,\mathrm{d} x. 1 IPP : U=x2U=x^{2}, V=exV'=e^{-x} (U=2xU'=2x, V=exV=-e^{-x}) :

x2exdx=x2ex+2xexdx=x2ex+2xexdx.\int x^{2}e^{-x}\,\mathrm{d} x=-x^{2}e^{-x}+\int 2x\,e^{-x}\,\mathrm{d} x=-x^{2}e^{-x}+2\int x\,e^{-x}\,\mathrm{d} x.

2 IPP (niveau Facile) : xex dx=(x+1)ex\int x e^{-x}\,\mathrm{d} x=-(x+1)e^{-x}. Donc

x2exdx=x2ex2(x+1)ex+C=(x2+2x+2)ex+C.\int x^{2}e^{-x}\,\mathrm{d} x=-x^{2}e^{-x}-2(x+1)e^{-x}+C=\boxed{-(x^{2}+2x+2)\,e^{-x}+C.}

Vérif. [(x2+2x+2)ex]=(2x+2)ex+(x2+2x+2)ex=x2ex\bigl[-(x^2+2x+2)e^{-x}\bigr]'=-(2x+2)e^{-x}+(x^2+2x+2)e^{-x}=x^{2}e^{-x}.

Exercice 1414

Calculer l'intégrale définie 1elnx dx\displaystyle \int_{1}^{e}\ln x\,\mathrm{d} x.

1elnx dx\displaystyle\int_{1}^{e}\ln x\,\mathrm{d} x. Une primitive de lnx\ln x est xlnxxx\ln x-x. Par Newton–Leibniz :

1elnxdx=[xlnxx]1e=(e1e)(101)=0(1)=1.\int_{1}^{e}\ln x\,\mathrm{d} x=\bigl[x\ln x-x\bigr]_{1}^{e}=(e\cdot 1-e)-(1\cdot 0-1)=0-(-1)=\boxed{1.}
Exercice 1515

Calculer l'intégrale définie 0πxsinx dx\displaystyle \int_{0}^{\pi} x\sin x\,\mathrm{d} x.

0πxsinx dx\displaystyle\int_{0}^{\pi}x\sin x\,\mathrm{d} x. Une primitive de xsinxx\sin x est xcosx+sinx-x\cos x+\sin x (niveau Facile). Donc

0πxsinxdx=[xcosx+sinx]0π=(πcosπ+sinπ)(0)=π+0=π.\int_{0}^{\pi}x\sin x\,\mathrm{d} x=\bigl[-x\cos x+\sin x\bigr]_{0}^{\pi}=(-\pi\cos\pi+\sin\pi)-(0)=\pi+0=\boxed{\pi.}
Difficile14 exercices
Exercice 11 — l'IPP qui « boucle »

On pose I=exsinx dx\displaystyle I=\int e^{x}\sin x\,\mathrm{d} x et J=excosx dx\displaystyle J=\int e^{x}\cos x\,\mathrm{d} x.

  1. a)

    En intégrant deux fois par parties (en gardant toujours V=exV'=e^x), établir une relation entre II et JJ, puis une seconde entre JJ et II.

    On garde toujours V=exV'=e^x (donc V=exV=e^x).

    Calcul de II avec U=sinxU=\sin x (U=cosxU'=\cos x) :

    I=exsinxdx=exsinxexcosxdx=exsinxJ.I=\int e^{x}\sin x\,\mathrm{d} x=e^{x}\sin x-\int e^{x}\cos x\,\mathrm{d} x=e^{x}\sin x-J.

    Calcul de JJ avec U=cosxU=\cos x (U=sinxU'=-\sin x) :

    J=excosxdx=excosxex(sinx)dx=excosx+I.J=\int e^{x}\cos x\,\mathrm{d} x=e^{x}\cos x-\int e^{x}(-\sin x)\,\mathrm{d} x=e^{x}\cos x+I.
  2. b)

    En déduire la valeur de II, puis celle de JJ.

    On substitue la 2 relation dans la 1 :

    I=exsinx(excosx+I)  2I=ex(sinxcosx),I=e^{x}\sin x-\bigl(e^{x}\cos x+I\bigr)\ \Longrightarrow\ 2I=e^{x}(\sin x-\cos x),

    d'où I=12 ex(sinxcosx)+C.\displaystyle \boxed{I=\tfrac12\,e^{x}(\sin x-\cos x)+C.} Puis J=excosx+I=12 ex(sinx+cosx)+C.J=e^{x}\cos x+I=\boxed{\tfrac12\,e^{x}(\sin x+\cos x)+C.}

  3. c)

    Retrouver alors sans nouveau calcul ex(sinx+cosx) dx\displaystyle\int e^{x}(\sin x+\cos x)\,\mathrm{d} x, et interpréter le résultat.

    Par linéarité, ex(sinx+cosx) dx=I+J=exsinx+C.\displaystyle\int e^{x}(\sin x+\cos x)\,\mathrm{d} x=I+J=e^{x}\sin x+C. Interprétation : on retrouve directement que (exsinx)=exsinx+excosx=ex(sinx+cosx)\bigl(e^{x}\sin x\bigr)'=e^{x}\sin x+e^{x}\cos x =e^{x}(\sin x+\cos x) : l'intégrande était exactement une dérivée de produit.

Exercice 22 — double IPP

Calculer x2cosx dx\displaystyle \int x^{2}\cos x\,\mathrm{d} x à l'aide de deux intégrations par parties successives.

x2cosx dx\displaystyle\int x^{2}\cos x\,\mathrm{d} x. 1 IPP : U=x2U=x^{2}, V=cosxV'=\cos x (U=2xU'=2x, V=sinxV=\sin x) :

x2cosxdx=x2sinx2xsinxdx=x2sinx2xsinxdx.\int x^{2}\cos x\,\mathrm{d} x=x^{2}\sin x-\int 2x\sin x\,\mathrm{d} x=x^{2}\sin x-2\int x\sin x\,\mathrm{d} x.

Or xsinx dx=xcosx+sinx\displaystyle\int x\sin x\,\mathrm{d} x=-x\cos x+\sin x (niveau Facile). Donc

x2cosxdx=x2sinx2(xcosx+sinx)+C=x2sinx+2xcosx2sinx+C.\int x^{2}\cos x\,\mathrm{d} x=x^{2}\sin x-2(-x\cos x+\sin x)+C=\boxed{x^{2}\sin x+2x\cos x-2\sin x+C.}

Vérif. [x2sinx+2xcosx2sinx]=2xsinx+x2cosx+2cosx2xsinx2cosx=x2cosx\bigl[x^{2}\sin x+2x\cos x-2\sin x\bigr]' =2x\sin x+x^{2}\cos x+2\cos x-2x\sin x-2\cos x=x^{2}\cos x.

Exercice 33 — IPP sur un intervalle

Soit A=01(x+1) ex dx\displaystyle A=\int_{0}^{1}(x+1)\,e^{x}\,\mathrm{d} x.

  1. a)

    Déterminer une primitive de x(x+1)exx\mapsto(x+1)e^x par intégration par parties.

    (x+1)ex dx\displaystyle\int (x+1)e^{x}\,\mathrm{d} x avec U=x+1U=x+1, V=exV'=e^{x} (U=1U'=1, V=exV=e^{x}) :

    (x+1)exdx=(x+1)exexdx=(x+1)exex+C=xex+C.\int (x+1)e^{x}\,\mathrm{d} x=(x+1)e^{x}-\int e^{x}\,\mathrm{d} x=(x+1)e^{x}-e^{x}+C=x\,e^{x}+C.

    Une primitive est donc F(x)=x exF(x)=x\,e^{x}. Vérif. (xex)=ex+xex=(x+1)ex(x e^{x})'=e^{x}+x e^{x}=(x+1)e^{x}.

  2. b)

    En déduire la valeur exacte de AA.

    Par Newton–Leibniz,

    A=01(x+1)exdx=[xex]01=1e10e0=e.A=\int_{0}^{1}(x+1)e^{x}\,\mathrm{d} x=\bigl[x\,e^{x}\bigr]_{0}^{1}=1\cdot e^{1}-0\cdot e^{0}=\boxed{e.}
Exercice 44 — une relation de récurrence

Pour tout entier n0n\geqslant 0, on pose In=xn ex dx\displaystyle I_{n}=\int x^{n}\,e^{x}\,\mathrm{d} x.

  1. a)

    Par une IPP, montrer que pour tout n1n\geqslant 1 : In=xnexn In1\displaystyle I_{n}=x^{n}e^{x}-n\,I_{n-1}.

    Pour n1n\geqslant 1, IPP avec U=xnU=x^{n}, V=exV'=e^{x} (U=nxn1U'=n x^{n-1}, V=exV=e^{x}) :

    In=xnexdx=xnexnxn1exdx=xnexnIn1.I_{n}=\int x^{n}e^{x}\,\mathrm{d} x=x^{n}e^{x}-\int n x^{n-1}e^{x}\,\mathrm{d} x=\boxed{x^{n}e^{x}-n\,I_{n-1}.}
  2. b)

    Sachant que I0=ex+CI_{0}=e^{x}+C, calculer successivement I1I_{1}, I2I_{2} et I3I_{3}.

    Avec I0=ex+CI_{0}=e^{x}+C :

    I1=xex1I0=xexex+C=(x1)ex+C,I2=x2ex2I1=x2ex2(x1)ex+C=(x22x+2)ex+C,I3=x3ex3I2=x3ex3(x22x+2)ex+C=(x33x2+6x6)ex+C.\begin{align*} I_{1}&=x e^{x}-1\cdot I_{0}=x e^{x}-e^{x}+C=(x-1)e^{x}+C,\\ I_{2}&=x^{2}e^{x}-2 I_{1}=x^{2}e^{x}-2(x-1)e^{x}+C=(x^{2}-2x+2)\,e^{x}+C,\\ I_{3}&=x^{3}e^{x}-3 I_{2}=x^{3}e^{x}-3(x^{2}-2x+2)e^{x}+C=(x^{3}-3x^{2}+6x-6)\,e^{x}+C. \end{align*}

    Vérif. (I3I_3). [(x33x2+6x6)ex]=(3x26x+6)ex+(x33x2+6x6)ex=x3ex\bigl[(x^{3}-3x^{2}+6x-6)e^{x}\bigr]'=(3x^{2}-6x+6)e^{x}+(x^{3}-3x^{2}+6x-6)e^{x}=x^{3}e^{x}.

Exercice 55 — deux intégrales couplées

On pose I=e2xcos(3x) dx\displaystyle I=\int e^{2x}\cos(3x)\,\mathrm{d} x et J=e2xsin(3x) dx\displaystyle J=\int e^{2x}\sin(3x)\,\mathrm{d} x.

  1. a)

    En intégrant chacune une fois par parties (en gardant toujours V=e2xV'=e^{2x}), établir deux relations reliant II et JJ.

    On garde toujours V=e2xV'=e^{2x}, donc V=12e2xV=\tfrac12 e^{2x}.

    Pour II, U=cos3xU=\cos 3x (U=3sin3xU'=-3\sin 3x) :

    I=e2x2cos3xe2x2(3sin3x)dx=e2x2cos3x+32J.I=\frac{e^{2x}}{2}\cos 3x-\int \frac{e^{2x}}{2}(-3\sin 3x)\,\mathrm{d} x=\frac{e^{2x}}{2}\cos 3x+\frac32 J.

    Pour JJ, U=sin3xU=\sin 3x (U=3cos3xU'=3\cos 3x) :

    J=e2x2sin3xe2x2(3cos3x)dx=e2x2sin3x32I.J=\frac{e^{2x}}{2}\sin 3x-\int \frac{e^{2x}}{2}(3\cos 3x)\,\mathrm{d} x=\frac{e^{2x}}{2}\sin 3x-\frac32 I.
  2. b)

    Résoudre le système obtenu et donner II et JJ.

    On injecte la 2 relation dans la 1 :

    I=e2x2cos3x+32(e2x2sin3x32I)  134I=e2x4(2cos3x+3sin3x),I=\frac{e^{2x}}{2}\cos 3x+\frac32\Bigl(\frac{e^{2x}}{2}\sin 3x-\frac32 I\Bigr)\ \Longrightarrow\ \frac{13}{4}I=\frac{e^{2x}}{4}\bigl(2\cos 3x+3\sin 3x\bigr),

    d'où I=e2x13(2cos3x+3sin3x)+C,\displaystyle \boxed{I=\frac{e^{2x}}{13}\bigl(2\cos 3x+3\sin 3x\bigr)+C,} puis J=e2x2sin3x32I=e2x13(2sin3x3cos3x)+C.\displaystyle J=\frac{e^{2x}}{2}\sin 3x-\frac32 I=\boxed{\frac{e^{2x}}{13}\bigl(2\sin 3x-3\cos 3x\bigr)+C.}

  3. c)

    En déduire la valeur exacte de 0π/3e2xcos(3x) dx\displaystyle\int_{0}^{\pi/3} e^{2x}\cos(3x)\,\mathrm{d} x.

    Avec la primitive I(x)=e2x13(2cos3x+3sin3x)\displaystyle \mathcal{I}(x)=\frac{e^{2x}}{13}\bigl(2\cos 3x+3\sin 3x\bigr), et puisqu'en x=π/3x=\pi/3 on a cosπ=1\cos\pi=-1, sinπ=0\sin\pi=0 :

    0π/3e2xcos3xdx=[I(x)]0π/3=e2π/313(2)113(2)=213(e2π/3+1).\int_{0}^{\pi/3} e^{2x}\cos 3x\,\mathrm{d} x=\bigl[\mathcal{I}(x)\bigr]_{0}^{\pi/3} =\frac{e^{2\pi/3}}{13}(-2)-\frac{1}{13}(2)=\boxed{-\frac{2}{13}\bigl(e^{2\pi/3}+1\bigr).}
Exercice 66 — aire sous une courbe

Soit f(x)=x exf(x)=x\,e^{-x} définie sur [0,+[[0,+\infty[. Sa courbe part de l'origine, culmine puis décroît vers 00.

  1. a)

    Déterminer, par une intégration par parties, une primitive FF de ff.

    x ex dx\displaystyle\int x\,e^{-x}\,\mathrm{d} x avec U=xU=x, V=exV'=e^{-x} (U=1U'=1, V=exV=-e^{-x}) :

    xexdx=xex+exdx=xexex+C.\int x\,e^{-x}\,\mathrm{d} x=-x\,e^{-x}+\int e^{-x}\,\mathrm{d} x=-x\,e^{-x}-e^{-x}+C.

    Une primitive est donc F(x)=(x+1)exF(x)=-(x+1)e^{-x}.

  2. b)

    Calculer l'aire A\mathcal{A} (en unités d'aire) du domaine grisé, compris entre la courbe et l'axe des abscisses pour 0x20\leqslant x\leqslant 2.

    Comme f0f\geqslant 0 sur [0,2][0,2], l'aire est directement l'intégrale :

    A=02xexdx=[(x+1)ex]02=3e2(1)=13e2 u.a. (0,594 u.a.).\mathcal{A}=\int_{0}^{2} x\,e^{-x}\,\mathrm{d} x=\bigl[-(x+1)e^{-x}\bigr]_{0}^{2}=-3e^{-2}-(-1)=\boxed{1-3e^{-2}\ \,\text{u.a.}}\ (\approx 0{,}594\ \,\text{u.a.}).
  3. c)

    L'aire totale sous la courbe sur [0,+[[0,+\infty[ est limb+0bf(x) dx\displaystyle\lim_{b\to+\infty}\int_{0}^{b} f(x)\,\mathrm{d} x. Montrer qu'elle vaut 1 u.a.1\,\text{u.a.}.

    Sur [0,b][0,b], 0bx ex dx=[(x+1)ex]0b=1(b+1)eb\displaystyle\int_{0}^{b} x\,e^{-x}\,\mathrm{d} x=\bigl[-(x+1)e^{-x}\bigr]_{0}^{b}=1-(b+1)e^{-b}. Or (b+1)eb0(b+1)e^{-b}\to 0 quand b+b\to+\infty (l'exponentielle l'emporte sur le polynôme), donc l'aire totale vaut

    limb+(1(b+1)eb)=1u.a..\lim_{b\to+\infty}\bigl(1-(b+1)e^{-b}\bigr)=\boxed{1\,\text{u.a.}.}
Exercice 77 — logarithme au carré ×\times polynôme

Calculer x(lnx)2 dx\displaystyle \int x(\ln x)^{2}\,\mathrm{d} x (sur ]0,+[]0,+\infty[). On pourra réutiliser xlnx dx\int x\ln x\,\mathrm{d} x.

x(lnx)2 dx\displaystyle\int x(\ln x)^{2}\,\mathrm{d} x. U=(lnx)2U=(\ln x)^{2}, V=xV'=x, donc U=2lnxxU'=\dfrac{2\ln x}{x}, V=x22V=\dfrac{x^{2}}{2}.

x(lnx)2dx=x22(lnx)2x222lnxxdx=x22(lnx)2xlnxdx.\int x(\ln x)^{2}\,\mathrm{d} x=\frac{x^{2}}{2}(\ln x)^{2}-\int \frac{x^{2}}{2}\cdot\frac{2\ln x}{x}\,\mathrm{d} x=\frac{x^{2}}{2}(\ln x)^{2}-\int x\ln x\,\mathrm{d} x.

Or xlnx dx=x22lnxx24\displaystyle\int x\ln x\,\mathrm{d} x=\frac{x^{2}}{2}\ln x-\frac{x^{2}}{4} (niveau Moyen), donc

x(lnx)2dx=x22(lnx)2x22lnx+x24+C.\boxed{\int x(\ln x)^{2}\,\mathrm{d} x=\frac{x^{2}}{2}(\ln x)^{2}-\frac{x^{2}}{2}\ln x+\frac{x^{2}}{4}+C.}

Vérif. [x22(lnx)2x22lnx+x24]=x(lnx)2+xlnxxlnxx2+x2=x(lnx)2\Bigl[\tfrac{x^2}{2}(\ln x)^2-\tfrac{x^2}{2}\ln x+\tfrac{x^2}{4}\Bigr]'=x(\ln x)^2+x\ln x-x\ln x-\tfrac{x}{2}+\tfrac{x}{2}=x(\ln x)^2.

Exercice 88 — récurrence pour (lnx)n\int(\ln x)^{n}

Pour tout entier n0n\geqslant 0, on pose Jn=(lnx)n dx\displaystyle J_{n}=\int (\ln x)^{n}\,\mathrm{d} x (sur ]0,+[]0,+\infty[), avec la convention (lnx)0=1(\ln x)^{0}=1.

  1. a)

    Par une IPP (U=(lnx)nU=(\ln x)^{n}, V=1V'=1), montrer que pour tout n1n\geqslant 1 : Jn=x(lnx)nn Jn1\displaystyle J_{n}=x(\ln x)^{n}-n\,J_{n-1}.

    Pour n1n\geqslant 1, IPP avec U=(lnx)nU=(\ln x)^{n}, V=1V'=1 (U=n(lnx)n1xU'=\dfrac{n(\ln x)^{n-1}}{x}, V=xV=x) :

    Jn=x(lnx)nxn(lnx)n1xdx=x(lnx)nn(lnx)n1dx=x(lnx)nnJn1.J_{n}=x(\ln x)^{n}-\int x\cdot\frac{n(\ln x)^{n-1}}{x}\,\mathrm{d} x=x(\ln x)^{n}-n\int (\ln x)^{n-1}\,\mathrm{d} x=\boxed{x(\ln x)^{n}-n\,J_{n-1}.}
  2. b)

    Sachant que J0=x+CJ_{0}=x+C, calculer J1J_{1}, J2J_{2} et J3J_{3}.

    Avec J0=x+CJ_{0}=x+C :

    J1=xlnx1J0=xlnxx+C,J2=x(lnx)22J1=x(lnx)22xlnx+2x+C,J3=x(lnx)33J2=x(lnx)33x(lnx)2+6xlnx6x+C.\begin{align*} J_{1}&=x\ln x-1\cdot J_{0}=x\ln x-x+C,\\ J_{2}&=x(\ln x)^{2}-2J_{1}=x(\ln x)^{2}-2x\ln x+2x+C,\\ J_{3}&=x(\ln x)^{3}-3J_{2}=x(\ln x)^{3}-3x(\ln x)^{2}+6x\ln x-6x+C. \end{align*}
Exercice 99 — une IPP qui « boucle » déguisée

On pose I=cos(lnx) dx\displaystyle I=\int \cos(\ln x)\,\mathrm{d} x et J=sin(lnx) dx\displaystyle J=\int \sin(\ln x)\,\mathrm{d} x (sur ]0,+[]0,+\infty[).

  1. a)

    En prenant V=1V'=1 (donc V=xV=x) dans chaque intégrale, établir deux relations reliant II et JJ.

    Pour II, U=cos(lnx)U=\cos(\ln x), V=1V'=1 (U=sin(lnx)xU'=-\dfrac{\sin(\ln x)}{x}, V=xV=x) :

    I=xcos(lnx)x(sin(lnx)x)dx=xcos(lnx)+sin(lnx)dx=xcos(lnx)+J.I=x\cos(\ln x)-\int x\cdot\Bigl(-\frac{\sin(\ln x)}{x}\Bigr)\mathrm{d} x=x\cos(\ln x)+\int \sin(\ln x)\,\mathrm{d} x=x\cos(\ln x)+J.

    Pour JJ, U=sin(lnx)U=\sin(\ln x), V=1V'=1 (U=cos(lnx)xU'=\dfrac{\cos(\ln x)}{x}, V=xV=x) :

    J=xsin(lnx)cos(lnx)dx=xsin(lnx)I.J=x\sin(\ln x)-\int \cos(\ln x)\,\mathrm{d} x=x\sin(\ln x)-I.
  2. b)

    En déduire la valeur de II.

    En reportant JJ dans la première relation :

    I=xcos(lnx)+xsin(lnx)I  2I=x(cos(lnx)+sin(lnx)),I=x\cos(\ln x)+x\sin(\ln x)-I\ \Longrightarrow\ 2I=x\bigl(\cos(\ln x)+\sin(\ln x)\bigr),

    d'où I=x2(cos(lnx)+sin(lnx))+C.\displaystyle \boxed{I=\frac{x}{2}\bigl(\cos(\ln x)+\sin(\ln x)\bigr)+C.} Vérif. [x2(cos(lnx)+sin(lnx))]=12(cos(lnx)+sin(lnx))+12(sin(lnx)+cos(lnx))=cos(lnx)\bigl[\tfrac{x}{2}(\cos(\ln x)+\sin(\ln x))\bigr]'=\tfrac12(\cos(\ln x)+\sin(\ln x))+\tfrac12(-\sin(\ln x)+\cos(\ln x))=\cos(\ln x).

Exercice 1010 — aire entre deux courbes

On considère, sur [0,1][0,1], la droite y=xy=x et la courbe y=x exy=x\,e^{-x}.

  1. a)

    Justifier que, sur [0,1][0,1], la droite y=xy=x est au-dessus de la courbe y=x exy=x\,e^{-x}.

    Pour x[0,1]x\in[0,1], on a 0<ex10<e^{-x}\leqslant 1, donc x exxx\,e^{-x}\leqslant x (car x0x\geqslant 0) : la droite y=xy=x est au-dessus de la courbe y=x exy=x\,e^{-x}.

  2. b)

    Calculer l'aire A\mathcal{A} du domaine compris entre les deux courbes pour 0x10\leqslant x\leqslant 1.

    L'aire vaut

    A=01(xxex)dx=01xdx01xexdx.\mathcal{A}=\int_{0}^{1}\bigl(x-x\,e^{-x}\bigr)\mathrm{d} x=\int_{0}^{1}x\,\mathrm{d} x-\int_{0}^{1}x\,e^{-x}\,\mathrm{d} x.

    D'une part 01x dx=12\int_{0}^{1}x\,\mathrm{d} x=\tfrac12 ; d'autre part, avec F(x)=(x+1)exF(x)=-(x+1)e^{-x}, 01x ex dx=[(x+1)ex]01=2e1+1=12e1\int_{0}^{1}x\,e^{-x}\,\mathrm{d} x=\bigl[-(x+1)e^{-x}\bigr]_{0}^{1}=-2e^{-1}+1=1-2e^{-1}. Donc

    A=12(12e1)=2e12 u.a. (0,236 u.a.).\mathcal{A}=\frac12-\bigl(1-2e^{-1}\bigr)=\boxed{\frac{2}{e}-\frac12\ \,\text{u.a.}}\ (\approx 0{,}236\ \,\text{u.a.}).
Exercice 1111 — trois IPP successives

On veut calculer x3ex dx\displaystyle \int x^{3}e^{-x}\,\mathrm{d} x.

  1. a)

    Par une première IPP, ramener le calcul à celui de x2ex dx\int x^{2}e^{-x}\,\mathrm{d} x.

    U=x3U=x^{3}, V=exV'=e^{-x} (U=3x2U'=3x^{2}, V=exV=-e^{-x}) :

    x3exdx=x3ex+3x2exdx=x3ex+3x2exdx.\int x^{3}e^{-x}\,\mathrm{d} x=-x^{3}e^{-x}+\int 3x^{2}e^{-x}\,\mathrm{d} x=-x^{3}e^{-x}+3\int x^{2}e^{-x}\,\mathrm{d} x.
  2. b)

    En utilisant x2ex dx=(x2+2x+2)ex+C\int x^{2}e^{-x}\,\mathrm{d} x=-(x^{2}+2x+2)e^{-x}+C, conclure.

    Avec x2ex dx=(x2+2x+2)ex+C\int x^{2}e^{-x}\,\mathrm{d} x=-(x^{2}+2x+2)e^{-x}+C :

    x3exdx=x3ex3(x2+2x+2)ex+C=(x3+3x2+6x+6)ex+C.\int x^{3}e^{-x}\,\mathrm{d} x=-x^{3}e^{-x}-3(x^{2}+2x+2)e^{-x}+C=\boxed{-(x^{3}+3x^{2}+6x+6)\,e^{-x}+C.}
  3. c)

    Vérifier le résultat en le dérivant.

    [(x3+3x2+6x+6)ex]=(3x2+6x+6)ex+(x3+3x2+6x+6)ex=x3ex\bigl[-(x^{3}+3x^{2}+6x+6)e^{-x}\bigr]'=-(3x^{2}+6x+6)e^{-x}+(x^{3}+3x^{2}+6x+6)e^{-x}=x^{3}e^{-x}.

Exercice 1212 — arctangente sur un intervalle

Soit B=01arctanx dx\displaystyle B=\int_{0}^{1}\arctan x\,\mathrm{d} x.

  1. a)

    Rappeler une primitive de arctanx\arctan x (obtenue par IPP).

    Par IPP (U=arctanxU=\arctan x, V=1V'=1), une primitive de arctanx\arctan x est xarctanx12ln(1+x2)\displaystyle x\arctan x-\frac12\ln(1+x^{2}) (niveau Moyen).

  2. b)

    En déduire la valeur exacte de BB.

    Comme arctan1=π4\arctan 1=\tfrac{\pi}{4} et ln(1+12)=ln2\ln(1+1^{2})=\ln 2 :

    B=01arctanxdx=[xarctanx12ln(1+x2)]01=(π412ln2)0=π4ln22.B=\int_{0}^{1}\arctan x\,\mathrm{d} x=\Bigl[x\arctan x-\frac12\ln(1+x^{2})\Bigr]_{0}^{1} =\Bigl(\frac{\pi}{4}-\frac12\ln 2\Bigr)-0=\boxed{\frac{\pi}{4}-\frac{\ln 2}{2}.}
Exercice 1313 — un travail mécanique

Une force variable de norme F(x)=xcosxF(x)=x\cos x (en newtons) s'exerce le long d'un axe, de x=0x=0 à x=π2x=\tfrac{\pi}{2} (en mètres). Le travail correspondant est W=0π/2xcosx dx\displaystyle W=\int_{0}^{\pi/2} x\cos x\,\mathrm{d} x. Calculer WW.

W=0π/2xcosx dx\displaystyle W=\int_{0}^{\pi/2} x\cos x\,\mathrm{d} x. Une primitive de xcosxx\cos x est xsinx+cosxx\sin x+\cos x (niveau Facile). Donc

W=[xsinx+cosx]0π/2=(π21+0)(0+1)=π21  (J).W=\bigl[x\sin x+\cos x\bigr]_{0}^{\pi/2}=\Bigl(\frac{\pi}{2}\cdot 1+0\Bigr)-(0+1)=\boxed{\frac{\pi}{2}-1\ \ (\text{J}).}
Exercice 1414 — suite d'intégrales définies

Pour tout entier n0n\geqslant 0, on pose Kn=01xnex dx\displaystyle K_{n}=\int_{0}^{1} x^{n}e^{x}\,\mathrm{d} x.

  1. a)

    Par une IPP, montrer que pour tout n1n\geqslant 1 : Kn=en Kn1\displaystyle K_{n}=e-n\,K_{n-1}.

    IPP avec U=xnU=x^{n}, V=exV'=e^{x} (U=nxn1U'=nx^{n-1}, V=exV=e^{x}) :

    Kn=[xnex]0101nxn1exdx=(1e0)n01xn1exdx=enKn1.K_{n}=\bigl[x^{n}e^{x}\bigr]_{0}^{1}-\int_{0}^{1}nx^{n-1}e^{x}\,\mathrm{d} x=(1\cdot e-0)-n\int_{0}^{1}x^{n-1}e^{x}\,\mathrm{d} x=\boxed{e-n\,K_{n-1}.}
  2. b)

    Calculer K0K_{0}, K1K_{1} et K2K_{2}.

    K0=01ex dx=e1\displaystyle K_{0}=\int_{0}^{1}e^{x}\,\mathrm{d} x=e-1 ; K1=e1K0=e(e1)=1K_{1}=e-1\cdot K_{0}=e-(e-1)=1 ; K2=e2K1=e2K_{2}=e-2K_{1}=e-2.

  3. c)

    Montrer que pour tout n0n\geqslant 0 : 1n+1Knen+1\dfrac{1}{n+1}\leqslant K_{n}\leqslant \dfrac{e}{n+1}, et en déduire limn+Kn\displaystyle\lim_{n\to+\infty}K_{n}.

    Sur [0,1][0,1], 1exe1\leqslant e^{x}\leqslant e ; en multipliant par xn0x^{n}\geqslant 0 puis en intégrant sur [0,1][0,1] :

    01xndxKne01xndx,soit1n+1Knen+1.\int_{0}^{1}x^{n}\,\mathrm{d} x\leqslant K_{n}\leqslant e\int_{0}^{1}x^{n}\,\mathrm{d} x,\qquad\text{soit}\qquad \frac{1}{n+1}\leqslant K_{n}\leqslant \frac{e}{n+1}.

    Comme 1n+10\dfrac{1}{n+1}\to 0 et en+10\dfrac{e}{n+1}\to 0, le théorème d'encadrement donne limn+Kn=0\displaystyle\lim_{n\to+\infty}K_{n}=0.